Fişer şahmatı (Chess960) klassik şahmatın ən maraqlı və yaradıcı variantlarından biri hesab olunur. Bu formatda fiqurların başlanğıc düzülüşü hər partiyada dəyişir və nəticədə oyunçular hazır açılış nəzəriyyəsinə deyil, mövqeni anlamağa və çevik düşünməyə üstünlük verməli olurlar.
Məhz buna görə Chess960 son illərdə həm həvəskarlar, həm də peşəkar şahmatçılar arasında geniş maraq qazanıb. Chess960-un əsas xüsusiyyəti odur ki, arxa sıradakı fiqurlar 960 fərqli mümkün kombinasiya üzrə yerləşdirilə bilər.
Bu isə oyunun ilk gedişlərindən etibarən yaradıcı yanaşmanı və situasiyaya uyğun qərarverməni ön plana çıxarır. Digər bir üstün cəhət isə ondan ibarətdir ki, bu variant üzrə həm beynəlxalq, həm də milli səviyyədə rəsmi çempionatlar keçirilir.
Beləliklə, Fişer şahmatı klassik oyunun prinsiplərini qorusa da, başlanğıc mərhələdə sürpriz və qeyri-standart vəziyyətlər yaradaraq şahmatsevərlərə fərqli təcrübə təqdim edir.
Chess960-un yaranma məqsədi
Bu variantın müəllifi əfsanəvi dünya çempionu Bobbi Fişerdir. Onun məqsədi açılış nəzəriyyəsinin rolunu azaltmaq və oyunda yaradıcılığı ön plana çıxarmaq idi. Fişer hesab edirdi ki, şahmat yalnız əzbər açılış variantlarından ibarət olmamalıdır.
Fişer şahmatı üzrə rəsmi turnirlər də mövcuddur. Məsələn, 2019-cu ildə təsis olunmuş FIDE Dünya Fişer Şahmatı Çempionatı bu formatın rəsmi səviyyədə qəbul edildiyini göstərir.
“Chess960” adı isə təsadüfi deyil – başlanğıc mövqelərin 960 fərqli mümkün variantı var.
Əsas qaydalar
Fişer şahmatında ümumi oyun prinsipləri klassik şahmatla eynidir:
- Oyun vaxtın bitməsi, pat, mat, üçqat təkrar və ya 50 gediş qaydası ilə başa çata bilər.
- Fil fiqurları həmişə fərqli rəngli xanalarda yerləşir.
- Piyada düzülüşü klassik şahmatdakı kimidir və qara fiqurlar ağların güzgü əksidir.
- Rokirovka mümkündür, lakin kral və müvafiq qala hərəkət etməmiş olmalıdır. Qaydalar klassik şahmatla oxşardır, sadəcə başlanğıc mövqelər fərqlidir.
Praktik məsləhətlər
1. Yüngül fiqurları tez inkişaf etdirin
Bu, demək olar ki, bütün şahmat variantlarında keçərlidir. Xüsusilə atların erkən inkişafı çox vacibdir. Atlar gözlənilməz hücum imkanları yaradır və zəif qorunan xanalara təzyiq göstərə bilir.
Bəzi başlanğıc mövqelərdə h7, h2, g7 və g2 xanaları daha zəif qala bilər. Atların aktiv yerləşdirilməsi sürətli hücum və hətta sürpriz mat kombinasiyalarına yol aça bilər.
Əlbəttə, rəqib həmişə kobud səhv etməyəcək, amma bu cür ideyalar mövqeyi daha yaxşı anlamağa kömək edir.
2. Qalaya bitişik diaqonal piyadanı ehtiyatsız irəlilətməyin
Bu məsləhət xüsusilə yeni başlayanlar üçün vacibdir. Bəzi mövqelərdə qala qarşısındakı diaqonal piyadanın hərəkəti uzun diaqonalı açaraq rəqib filinə ciddi hücum imkanı yarada bilər.
Çox vaxt belə səhv dərhal cəzalandırılmır, amma bir neçə əlavə gedişdən sonra vəziyyət ağırlaşa bilər. Xüsusilə uzun diaqonal açıldıqda filin h8 və ya a1 istiqamətində hücumu dağıdıcı ola bilər.
3. Rokirovka edərkən diqqətli olun
Rokirovka çox faydalı ola bilər, lakin düzgün zamanda edilməzsə təhlükəlidir. Bəzən kralın təhlükəsiz görünən tərəfə keçməsi əksinə, onu rəqib fiqurların hədəfinə çevirə bilər.
Məsələn, bəzi mövqelərdə vaxtsız uzun rokirovka dərhal hücuma səbəb olur. Hətta bəzi hallarda vezir qurbanı ilə iki fil matı (Boden matı) kimi kombinasiyalar da mümkündür. Bu motiv şahmatda ən sevdiyim mat naxışlarından biridir.
Ustaların oyunu: So – Karlsen
Chess960 bazasında maraqlı partiyalardan biri Uesli So ilə Maqnus Karlsen arasında oynanılıb. Bu görüşdə So qalib gəlib.
Partiya ərzində hər iki tərəf fiqurlarını inkişaf etdirdi və mövqe tədricən daha standart formaya keçdi. Bu, ustaların tez-tez tövsiyə etdiyi yanaşmadır – əvvəlcə harmonik inkişaf, sonra konkret plan.
Həlledici anda So Ne7+ gedişi ilə şah və qalanı eyni vaxtda hücuma aldı. Bir neçə gediş sonra təhlükəli hədələr yarananda Karlsen təslim oldu. Bu partiyanın dərin analizi Chess960 oyun səviyyəsini artırmaq üçün çox faydalıdır.
1. f4 Nb6 2. Nb3 d5 3. e4 dxe4 4. Qxe4 Nfd7 5. Ne3 c6 6. Bf2 Bc7 7. Nf5 e6 8.
Nxg7 Qf8 9. Nh5 h6 10. Be2 Bh7 11. Qf3 Rg8 12. Bd3 Bg6 13. Bxg6 fxg6 14. Ng3
Bxf4 15. O-O $1 g5 16. Ne2 e5 17. g3 O-O-O 18. gxf4 exf4 19. Bxb6 axb6 20. Rbe1
Ne5 21. Qc3 Qd6 22. Ned4 g4 23. Nf5 Nf3+ 24. Kh1 Qd7 25. Ne7+ Kb8 26. Nxg8 Nxe1
Qe5+ Ka8 28. Nf6 $1 Qf7 29. Rxf4 {This threatens M1 and attacks the knight as
well at the sema time and ultimately Magnus resigned the game 1-0
Nəticə
Fişer şahmatı nəzəriyyədən daha çox anlayışa və yaradıcılığa əsaslanır. Əgər siz artıq əsas prinsipləri bilirsinizsə, bu variant düşüncə qabiliyyətinizi daha da gücləndirə bilər.
Bəzi məsləhətlər təcrübəli oyunçular üçün tanış ola bilər, amma xatırlatma heç vaxt artıq deyil. Əgər sizin də maraqlı partiyalarınız və ya tövsiyələriniz varsa, onları bölüşməkdən çəkinməyin.
