Formula 1-də DRS — “Drag Reduction System” (Sürtünmə Azaltma Sistemi) adlanan cihazdır. Bu sistem pilot tərəfindən sükan üzərindəki düymə ilə idarə olunur və avtomobilin arxa qanadında yerləşən hərəkətli klapanın açılması ilə işləyir.
Klapan açıldıqda hava qanadın içərisindən keçir və aerodinamik müqaviməti azaldaraq, maşının sürətini artırır. Məqsəd sürücülərin daha asan ötmə etməsinə imkan yaratmaqdır.
DRS necə işləyir?
DRS sistemi yalnız hər trasda əvvəlcədən müəyyən edilmiş zonalarda — əsasən uzun düz hissələrdə — istifadə oluna bilər. Bu zonalar xüsusi müşahidə (detection) nöqtələri ilə müəyyən edilir. Sürücü həmin nöqtədə önündəki avtomobildən maksimum bir saniyə aralıdadırsa, DRS-dən istifadə edə bilər.
Sistem yalnız quru hava şəraitində aktiv olur və yağışlı yarışlarda deaktiv edilir.
DRS ilk dəfə 2011-ci ildə Formula 1-ə tətbiq olunub. Onun məqsədi tras üzərində daha çox ötmə imkanı yaratmaq idi. Pilotlar sükan ekranı vasitəsilə DRS-in istifadəyə hazır olduğu barədə siqnal alırlar.
Təcrübə sessiyaları və təsnifat turlarında DRS aktivasiya zonalarında sərbəst şəkildə tətbiq olunur, bu da daha sürətli dövrə vaxtları əldə etməyə kömək edir. Hər trasda DRS zonalarının sayı fərqlənir: məsələn, Monako Qran-Prisində cəmi bir zona var, Avstraliya Qran-Prisində isə dörd.
2026-cı ildən nə dəyişəcək?
2026-cı ildən etibarən DRS sistemi Formula 1-dən tamamilə çıxarılacaq. Yeni texniki qaydalara əsasən, sürücülər istənilən düz hissədə və istənilən vaxt “aşağı müqavimət rejimini” aktivləşdirə biləcəklər. Bunun üçün artıq digər avtomobildən bir saniyə məsafədə olmaq şərti tələb edilməyəcək.
Yeni sistemdə sükan üzərində iki ayrı güc artırma rejimi olacaq:
- “Z-rejimi” – ön və arxa qanad elementlərindəki hərəkətli hissələri açır, bu da döngələrdə daha çox tutuş və sürət təmin edir.
- “X-rejimi” – aerodinamik müqaviməti azaldır və maksimal düz xətt sürəti yaradır.
Bu rejimlər tras boyunca xüsusi təyin edilmiş zonalarda aktiv ediləcək və pilotlar tərəfindən əl ilə idarə olunacaq. Bu, DRS-in yerini alan daha çevik və texnoloji bir həll kimi nəzərdə tutulur.
DRS-in yaranması və məqsədi
BBC-nin Formula 1 müxbiri Endryu Bensonun sözlərinə görə, DRS-in əsas məqsədi aerodinamikanın yaratdığı problemi qismən aradan qaldırmaq idi.
Müasir F1 maşınları aşağı qüvvə (downforce) prinsipi ilə işləyir və arxada gedən avtomobil önündəki maşının hava axını pozduğu üçün tutuşunu itirir, bu da yaxın izləməni və ötməni çətinləşdirir.
DRS bu çətinliyi aradan qaldırmaq üçün “hava kölgəsini” — yəni sürət üstünlüyünü süni şəkildə təqlid edirdi. Lakin bu sistem heç vaxt daimi həll kimi nəzərdə tutulmamışdı. Bəzən DRS vasitəsilə ötmə çox asan olur, bəzən isə yenə də mümkün olmurdu.
Yeni qaydalar tərtib olunanda məqsəd bu sistemi tədricən ləğv etmək idi, amma 2022-ci ildən əvvəl belə bəlli idi ki, bu, hələ mümkün deyil.
2026-cı ildən etibarən F1-də “push-to-pass” adlanan yeni enerji artırma sistemi tətbiq olunacaq.
Bu sistem arxada gedən sürücüyə əlavə elektrik gücü təqdim edəcək. Bəziləri bunu DRS-dən daha “süni” hesab edir, lakin yeni hibrid mühərriklər və enerji balansı tələbləri bu texnologiyanı zəruri edib.
Pilotların fikirləri
Yeni qaydaların 2024-cü ildə elanından sonra pilotların fikirləri birmənalı olmadı.
Luis Hamilton bildirmişdi: “Bəzi sürücülərlə danışmışam, onlar bu yeni maşınları simulyatorda sınaqdan keçiriblər və indiki ilə müqayisədə bir qədər yavaş olduqlarını deyiblər.
Görək, bu düzgün istiqamətdir, yoxsa yox. Vacib olan odur ki, maşınlar daha səmərəli, sürətli olsun və yarış keyfiyyəti yüksəlsin.”
McLaren sürücüsü Lando Norris isə qeyd etmişdi: “Dəyişikliklərin səbəbləri təbii ki, var, amma bunun əks təsirinin olmamasına ümid edirəm. Çünki bu qədər mürəkkəb sistemlərlə fərqlər çox böyük ola bilər və insanlar yenə yarışın darıxdırıcı olduğunu söyləyə bilər. Hazırda yarışlar uzun illərdən sonra ən həyəcanlı dövründədir.”
