Afrika yığmaları 2026-cı il dünya çempionatının əsas sürprizlərindən birinə çevrilib. Qitəni turnirdə təmsil edən 10 milli komandadan doqquzu qrup mərhələsini uğurla keçərək pley-offa yüksəlib. Beləliklə, Afrika təmsilçilərinin uğur göstəricisi 90 faizə çatıb. FIFA da bunun qitənin dünya çempionatları tarixində ən uğurlu çıxışı olduğunu qeyd edir.
Müqayisə üçün, Avropa yığmalarının 81 faizi qrupdan çıxmağı bacarıb, Asiya təmsilçilərində isə bu göstərici cəmi 11 faiz təşkil edib. Afrika komandaları 2026-cı il mundialında ümumilikdə 11 qələbə qazanıblar. Halbuki qitə yığmaları əvvəlki dünya çempionatlarının bütün tarixi ərzində cəmi 37 qələbə əldə etmişdilər.
Afrika yığmalarının uğurunun arxasında fərqli modellər dayanır
Mütəxəssislər nəticələri bütün qitə üçün vahid futbol inkişaf sisteminin mövcudluğu ilə izah etmirlər. Əksinə, ölkələr fərqli strategiyalardan yararlanırlar. Bəziləri yerli çempionatlara və futbol akademiyalarına üstünlük verir, digərləri isə Avropada və dünyanın başqa ölkələrində yetişmiş diaspor futbolçularını milli komandaya cəlb edir.
Bu fərq 2026-cı il dünya çempionatının heyətlərində aydın görünür. Afrika yığmalarında yer alan 259 futbolçudan 114-ü, yəni 44 faizi təmsil etdiyi ölkədən kənarda doğulub. Konqo Demokratik Respublikasında bu göstərici 85, Mərakeşdə 73 faiz təşkil edib. Misirdə isə xaricdə doğulan futbolçuların payı cəmi 4 faiz olub, Cənubi Afrika Respublikasının heyətində belə oyunçu ümumiyyətlə olmayıb.
Mərakeş müxtəlif yanaşmaları birləşdirən ən diqqətçəkən nümunələrdəndir. Ölkə həm daxili futbol infrastrukturuna sərmayə yatırır, həm də geniş diaspor şəbəkəsindən istifadə edir. 2022-ci ildə dünya çempionatının yarımfinalına yüksələn ilk Afrika komandası olmuş Mərakeş 2026-cı ildə də qitənin ən yaxşı nəticəsini göstərərək 1/4 finala qədər irəliləyib.
Uğurlu nəticələr problemləri də kölgədə qoymur
Afrika futbolunun mundialdakı yüksəlişinə baxmayaraq, qitədə ciddi infrastruktur problemləri qalmaqdadır. Hələ 2024-cü ilin iyununda 17 Afrika ölkəsi stadionlarının FIFA və CAF tələblərinə cavab verməməsi səbəbindən dünya çempionatının seçmə oyunlarını neytral meydanlarda keçirməli olmuşdu. Bu vəziyyət federasiyalar üçün əlavə maliyyə yükü yaratmaqla yanaşı, komandaları doğma meydan üstünlüyündən də məhrum edirdi.
Futbolun inkişafında yalnız oyunçulara və stadionlara sərmayə qoyulması da kifayət hesab edilmir. Mütəxəssislər universitetlərin məşqçilərin, idman həkimlərinin, menecerlərin və digər mütəxəssislərin hazırlanmasında daha fəal iştirak edə biləcəyini vurğulayırlar. Ali təhsil müəssisələrinin idmanı elmi tədqiqat, təhsil və əmək bazarı ilə əlaqələndirmək imkanları da xüsusi qeyd olunur.
2026-cı ildə Afrika üçün əlavə tarixi məqam qitənin dünya çempionatındakı təmsilçiliyinin iki dəfə artması olub. Qətərdə keçirilən 2022-ci il mundialında beş Afrika yığması iştirak etmişdisə, genişləndirilmiş 48 komandalı formatda onların sayı rekord həddə – 10-a çatıb.
Mundialdakı nəticələr göstərdi ki, Afrika futbolunun yüksəlişi tək bir inkişaf modelinə söykənmir. Yerli akademiyalar, diaspor potensialı, güclü federasiya idarəçiliyi və uzunmüddətli infrastruktur yatırımlarının müxtəlif kombinasiyaları ayrı-ayrı ölkələrə uğur gətirə bilir. Növbəti mərhələdə əsas məsələ bu nəticələrin davamlı futbol sisteminə çevrilməsi olacaq.
