Strongman idmanı – ağırlıq qaldırma və daşıma hərəkətlərinə əsaslanan sürət-güc çoxnövçülüyü idman növüdür, fərdi və ya cütlükdə vaxt və ya məsafə ilə ölçülür.
2003-cü ildə Latviyada “World Strongman”adlı qeyri-hökumət təşkilatı yaradılıb və qeydiyyata alınıb. Təşkilatın əsas məqsədi dünyada strongman idmanının inkişafına kömək etməkdir. “World Strongman”-da 62 ölkə təmsil olunur.
Üç əsas istiqamət mövcuddur:
• Strongman idmanı (həvəskarlar üçün, milli çempionatlardan dünya çempionatlarına qədər kişilər üçün 5 çəki kateqoriyasında və qadınlar üçün 5 kateqoriyada, parastrongman üçün müxtəlif kateqoriyalarda);
• Strongman şou (peşəkarlar üçün turnirlər, strongman Dünya Kubokları);
• Etno-idman-strongman (ənənəvi oyunlar, Etno-idman Challenge Dünya Seriyası turnirləri).
“World Strongman” hərəkətlər və avadanlıq standartlarını, çəki və yaş kateqoriyalarını təqdim edib, strongman idmanının təlim sistemi «StrongFit»-i inkişaf etdirib və daim təkmilləşdirir. Eyni zamanda strongman idmanında diversifikasiya (inkişaf strategiyası kimi) ənənəvi oyunların təşkili və keçirilməsində baş verir.
Ənənəvi köklər
Tarixən ağırlıq qaldırma ənənəvi oyunlarda, xalq bayramlarında və mərasimlərdə mövcud olub. Ənənəvi oyunlar həmişə mədəni nüvəyə malik olub, əsas yarışlar şəklində – Senegalda Laamb güləşi bayramı, Rusiyada Atmanovun Kulachki-də divar yumruq döyüşü, Monqolustanda Nadom bayramında Kişilərin Üç Oyunu (güləş, oxatma və at yarışları). Şotlandiyada Highland oyunlarının nüvəsi də strongman yarışlarıdır.
Qədim dövrlərdə daş qaldırma ənənələri
Strongman idmanının kökləri qədim dövrlərə gedib çıxır. Bir çox tarixdən əvvəlki qəbilələrdə kişiliyin sınağı xüsusi daşları qaldırmaq olub. Belə “kişilik daşları” (manhood stones) Yunanıstan, Şotlandiya, İslandiya, Bask bölgəsi və digər dağlıq ərazilərdə mövcuddur. Bəzilərində ilk qaldıranın adı həkk olunub. Məsələn, qədim Yunanıstanda Bybon daşı (143 kq) bir əllə baş üzərinə qaldırılıb, Şotlandiyada isə Inver Stone və Dinnie Stones kimi daşlar ənənəvi sınaqlar üçün istifadə olunub. Bu ənənələr Almaniya, İsveçrə, Monteneqro və Bask bölgəsində rəqabət formasında davam edir, qalibi ardıcıl qaldırma sayı müəyyənləşdirir.
XVIII-XIX əsrlərdə peşəkar strongmanlar və sirk çıxışları
Strongman yarışları həmişə ictimaiyyəti cəlb edib, ifaçılar “ulduz” statusu qazanıblar. XVIII və XIX əsrlərdə Eugen Sandow (1867–1925, Almaniya), Arthur Saxon (1878–1921, Almaniya), George Hackenschmidt (1877–1928, Rusiya) və Louis Uni (aka Apollon, 1862–1928, Fransa) kimi şəxslər sirk və teatr səhnələrində məşhurlaşıblar. Onlar ağır qantellər, ştanqlar və digər obyektləri qaldıraraq tamaşaçıları heyrətləndiriblər.
Müasir strongman idmanının formalaşması və ilk klublar
Müasir strongman idmanının yaranmasında 1885-ci ildə Sankt-Peterburqda Dr. Vladislav Krayevski tərəfindən təsis edilmiş “atletika həvəskarları dairəsi” klubu mühüm rol oynayıb. Burada Uni qantelləri, Apollon oxu, Calvert ştanqı kimi avadanlıqlar istifadə olunub.
XIX əsrdə ilk rəsmi yarışlar keçirilib: 1891-ci ildə Londonda ilk dünya ağırlıq qaldırma çempionatı (qalib Edward Lawrence Levy). O dövrdə çəki kateqoriyaları yox idi, press bir və ya iki əllə yerinə yetirilirdi – bu, müasir strongmandan çox fərqlənmirdi.
Ağırlıq qaldırma ilə əlaqə və Olimpiya oyunları
Ağırlıq qaldırma Olimpiya proqramına 1896, 1900 və 1904-cü illərdə daxil edilib, sonra 1920-ci ilə qədər kənarlaşdırılıb. 1920-ci ildə Beynəlxalq Ağırlıq Qaldırma Federasiyası (IWF) təsis edilib. Bir və iki əllə press 1928-ci ilə qədər Olimpiya hərəkətləri olub, sonra snatch, clean and jerk kimi standartlaşdırılıb.
Strongman bu dövrdə ağırlıq qaldırma və powerliftingdən (1960-cı illərdə yaranıb) ayrılıb, lakin kökləri ortaqdır.
Müasir strongman yarışları (XX əsr sonu – indi)
Müasir strongman 1977-ci ildə “World’s Strongest Man” (Dünyanın Ən Güclü Adamı) yarışının yaranması ilə populyarlaşdı. Burada atlas daşları, log lift, yoke carry kimi funksional hərəkətlər ön plandadır. Bu idman ağırlıq qaldırma və powerliftingdən fərqli olaraq qeyri-standart obyektlər və dözümlülük testləri ilə seçilir.
