NBA-da mövsümün ən dəyərli oyunçusuna təqdim olunan MVP (Most Valuable Player) mükafatı basketbol dünyasının ən prestijli fərdi mükafatlarından biri hesab edilir. İlk dəfə 1955/1956 mövsümündə təsis edilən bu mükafat illər ərzində yalnız statistik göstəricilərin deyil, həm də oyunçuların liqaya və komandalarına təsirinin simvoluna çevrilib.
MVP mükafatı ilk illərdə NBA-nın ilk prezidenti olmuş Moris Podolofun adını daşıyırdı. 1946-1963-cü illərdə liqaya rəhbərlik edən Podolofun şərəfinə təqdim olunan kubok uzun müddət bu adla tanınıb. Maraqlıdır ki, 1980-ci ilə qədər qalibi jurnalistlər deyil, birbaşa liqada çıxış edən basketbolçular seçirdilər. Sonradan səsvermə hüququ ABŞ və Kanadadan olan idman jurnalistləri və yayımçılarına verildi. 2010-cu ildən etibarən isə azarkeşlərin də prosesdə bir səsi nəzərə alınmağa başladı.
Moris Podolof kubokundan Maykl Cordan kubokuna
2022-ci ilin dekabrında NBA fərdi mükafatların dizaynını və adlarını yenilədi. Bunun nəticəsində MVP mükafatı əfsanəvi Maykl Cordanın adını aldı. Beş dəfə MVP seçilmiş və basketbol tarixinin ən böyük simalarından biri sayılan Cordanın adı bu mükafatla əbədiləşdirildi.
Moris Podolofun adı isə tamamilə tarixdən silinmədi. Onun adı müntəzəm mövsümü ən yaxşı göstərici ilə başa vuran komandaya təqdim edilən yeni mükafata verildi.
Yeni kubokun dizaynında da maraqlı detallar yer alır. Onun ölçüləri və bəzi elementləri Cordanın karyerasına işarə edir. Məsələn, kubokun bazasındakı beş tərəf onun qazandığı beş MVP mükafatını simvolizə edir. Bununla belə, kubokun əsas ideyası Maykl Cordanın özünü deyil, zirvəyə aparan zəhmət və inkişaf yolunu əks etdirməkdir.
Tarixə nəzər saldıqda, MVP rekordunun hələ də Kərim Əbdül-Cabbara məxsus olduğunu görürük. Əfsanəvi mərkəz oyunçusu bu mükafatı altı dəfə qazanıb. Onu beş MVP ilə Bill Rassell və Maykl Cordan izləyirlər. 2015/2016 mövsümündə isə Stiven Karri bütün səs verənlərin dəstəyini alaraq yekdil səslə MVP seçilən ilk basketbolçu kimi tarixə düşüb.
Müasir dövrdə MVP anlayışı
Son illərdə MVP seçimi yalnız xal ortalamasına əsaslanmır. Komandanın nəticələri, liderlik keyfiyyətləri, oyunçunun ümumi təsiri və inkişaf etmiş statistik göstəricilər də mühüm rol oynayır.
NBA 2023/2024 mövsümündən etibarən fərdi mükafatlar üçün yeni tələb də tətbiq edib. Belə ki, MVP də daxil olmaqla əksər mükafatlara namizəd olmaq üçün basketbolçu mövsümdə minimum 65 oyun keçirməlidir. Uzunmüddətli zədələr və xüsusi hallar üçün müəyyən istisnalar mövcuddur.
Son iyirmi ildə MVP siyahısı basketbolun qloballaşmasını da açıq şəkildə nümayiş etdirib. ABŞ-dan kənarda yetişən basketbolçular mükafat uğrunda mübarizədə əsas fiqurlara çevriliblər. Almaniyalı Dirk Novitski, yunanıstanlı Yannis Antetokunmpo, serbiyalı Nikola Yokiç, kamerunlu Coel Embiid və kanadalı Şey Gilces-Aleksander bunun ən parlaq nümunələridir.
2000 mövsümündən bu günə qədər MVP mükafatının qalibləri:
- 2025/26 — Şey Gilces-Aleksander (Oklahoma Siti Tander)
- 2024/25 — Şey Gilces-Aleksander (Oklahoma Siti Tander)
- 2023/24 — Nikola Yokiç (Denver Naqqets)
- 2022/23 — Coel Embiid (Filadelfiya 76ers)
- 2021/22 — Nikola Yokiç (Denver Naqqets)
- 2020/21 — Nikola Yokiç (Denver Naqqets)
- 2019/20 — Yannis Antetokunmpo (Miluoki Baks)
- 2018/19 — Yannis Antetokunmpo (Miluoki Baks)
- 2017/18 — Ceyms Harden (Hyuston Rokets)
- 2016/17 — Rassell Vestbruk (Oklahoma Siti Tander)
- 2015/16 — Stiven Karri (Qolden Steyt Uorriors)
- 2014/15 — Stiven Karri (Qolden Steyt Uorriors)
- 2013/14 — Kevin Durant (Oklahoma Siti Tander)
- 2012/13 — LeBron Ceyms (Mayami Hit)
- 2011/12 — LeBron Ceyms (Mayami Hit)
- 2010/11 — Derrik Rouz (Çikaqo Bulls)
- 2009/10 — LeBron Ceyms (Klivlend Kavalers)
- 2008/09 — LeBron Ceyms (Klivlend Kavalers)
- 2007/08 — Kobe Brayant (Los-Anceles Leykers)
- 2006/07 — Dirk Novitski (Dallas Maveriks)
- 2005/06 — Stiv Neş (Finiks Sans)
- 2004/05 — Stiv Neş (Finiks Sans)
- 2003/04 — Kevin Qarnett (Minnesota Timbervulvz)
- 2002/03 — Tim Dankan (San Antonio Spurs)
- 2001/02 — Tim Dankan (San Antonio Spurs)
- 2000/01 — Allen Ayverson (Filadelfiya 76ers)
Bu siyahı göstərir ki, MVP mükafatı illər keçdikcə təkcə NBA-nın deyil, bütövlükdə dünya basketbolunun inkişafını əks etdirən göstəriciyə çevrilib. 2025/2026 mövsümündə ardıcıl ikinci dəfə qalib olan Şey Gilces-Aleksander də artıq liqanın ən böyük ulduzları sırasında yerini möhkəmləndirib.
Bu gün MVP sadəcə mövsümün ən yaxşı oyunçusuna verilən mükafat deyil. O, basketbolun müxtəlif dövrlərini, oyun üslublarını və nəsillərini bir araya gətirən tarixi göstərici kimi qəbul olunur.
