Beynəlxalq Şahmat Federasiyası (FİDE) 2027-ci ildə keçiriləcək Dünya Kuboku üçün yarış formatını köklü şəkildə yeniləyib. Artıq turnir tamamilə pley-off sistemi ilə keçirilməyəcək. Yeni qaydalara əsasən, həm açıq, həm də qadınlar arasında yarışlar əvvəlcə İsveçrə sistemi üzrə seçmə mərhələdən, daha sonra isə klassik pley-off mərhələsindən ibarət olacaq.
Bu dəyişikliklər artıq növbəti Dünya Kubokuna vəsiqəni təmin edən Azərbaycan şahmatçıları – Nicat Abasov, Aydın Süleymanlı və Məhəmməd Muradlı üçün də yeni reallıq yaradacaq.
Yeni sistem necə işləyəcək?
2027-ci il Açıq Dünya Kubokunda ümumilikdə 224 şahmatçı iştirak edəcək. Bu, əvvəlki turnirlə müqayisədə 18 nəfər çoxdur.
İlk mərhələdə bütün iştirakçılar güc balansı nəzərə alınmaqla dörd qrupa bölünəcək. Hər qrupda 56 şahmatçı yer alacaq və yarışlar ayrıca İsveçrə sistemi üzrə keçiriləcək.
İştirakçılar:
- 9 tur oynayacaqlar
- yarışlar 5 gün davam edəcək
- vaxt nəzarəti hər oyunçu üçün 45 dəqiqə + hər gedişə 30 saniyə olacaq
Hər qrupun yalnız ilk dörd pilləsində qərarlaşan şahmatçılar pley-off mərhələsinə yüksələcək. Beləliklə, ümumilikdə 16 iştirakçı 1/8 finala vəsiqə qazanacaq.
Bu isə o deməkdir ki, Azərbaycan şahmatçıları növbəti mərhələyə yüksəlmək üçün 56 nəfərlik qrupda ilk dördlükdə yer almalıdırlar. Başqa sözlə, yalnız təxminən 7 faiz iştirakçı mübarizəni davam etdirə biləcək.
Qadınların Dünya Kuboku da dəyişir
FİDE qadınların yarışında da ciddi yeniliklər tətbiq edib.
İştirakçı sayı 103-dən 128-ə yüksəldilib. Şahmatçılar iki qrupa bölünəcək və hər qrupda 64 iştirakçı mübarizə aparacaq.
Onlar da:
- 9 tur İsveçrə sistemi üzrə yarışacaqlar
- 45 dəqiqə + 30 saniyə vaxt nəzarətindən istifadə edəcəklər
- yarışları 5 gün ərzində keçirəcəklər
Bu dəfə hər qrupdan 8 şahmatçı pley-offa yüksələcək. Beləliklə, qadınların turnirində də ümumilikdə 16 iştirakçı mübarizəni davam etdirəcək.
Əvvəlki formatla müqayisədə burada növbəti mərhələyə yüksəlmək şansı bir qədər yüksəkdir, çünki hər qrup iştirakçılarının 12,5 faizi pley-offa vəsiqə əldə edəcək.
Turnir qısalır, mükafat fondu artır
Yeni qaydalara əsasən həm Açıq Dünya Kuboku, həm də Qadınlar Dünya Kuboku artıq 27 gün deyil, 19 gün davam edəcək.
Bununla yanaşı, yarışların ümumi mükafat fondu da artırılıb. Əvvəllər 2,67 milyon dollar olan fond 3,3 milyon dollara yüksəldiləcək.
Azərbaycan şahmatçıları üçün bu sistem müəyyən üstünlüklər də yaradır. Əvvəlki formatda iki klassik partiyadan birində məğlub olmaq çox vaxt bütün matçın taleyini həll edirdi. Yeni modeldə isə bir uğursuz nəticə turnirdən dərhal kənarda qalmaq anlamına gəlmir.
Lakin bunun əvəzində sabit nəticə göstərmək daha vacib olacaq. Ayrı-ayrı möhtəşəm qələbələr kifayət etməyəcək. Şahmatçılar demək olar ki, hər turda xal toplamalı, uzun uğursuz seriyalara yol verməməlidirlər.
Bundan başqa, bərabər xal toplayan iştirakçılar arasında əlavə əmsallar böyük rol oynayacaq. Eyni nəticəyə baxmayaraq, zəif əlavə göstəricilərə malik şahmatçı pley-offdan kənarda qala bilər.
Həmçinin sıx təqvim də ciddi sınaq olacaq. Beş gün ərzində doqquz partiya oynanılacağı üçün dörd oyun günündə şahmatçılar iki görüş keçirməli olacaqlar. Bu isə həm fiziki hazırlığı, həm də bərpa prosesini əvvəlkindən daha vacib amilə çevirəcək.
Pley-off əvvəlki qaydada keçiriləcək
Seçmə mərhələsi başa çatdıqdan sonra həm açıq, həm də qadınlar arasında Dünya Kuboku yenidən ənənəvi pley-off formatına qayıdacaq. Yarışlar 1/8 finaldan etibarən klassik matç sistemi üzrə davam edəcək.
FİDE-nin açıqladığı məlumata əsasən, hər cütlük əvvəlki kimi iki klassik partiya oynayacaq. Hesab bərabər olacağı təqdirdə qalib rapid və digər tay-brek mərhələləri vasitəsilə müəyyənləşəcək. Bununla belə, 2027-ci il Dünya Kubokunun tam reqlamenti, o cümlədən tay-brek ardıcıllığı və pley-off cədvəlinin formalaşdırılması hələ açıqlanmayıb.
İsveçrə mərhələsi ilə 1/8 final arasında bir istirahət günü, pley-off zamanı isə əlavə iki istirahət günü nəzərdə tutulacaq. Beləliklə, turnirin qalibi olmaq istəyən şahmatçı əvvəlcə qısa və gərgin İsveçrə yarışında sabit nəticə göstərməli, daha sonra isə tam fərqli taktika tələb edən pley-off matçlarında uğur qazanmalıdır.
Azərbaycan şahmatçıları üçün yeni imkanlar
Dünya Kuboku Azərbaycan şahmatı üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bakı bu nüfuzlu FİDE turnirinə iki dəfə – 2015 və 2023-cü illərdə ev sahibliyi edib.
Azərbaycan şahmatının ən böyük uğurlarından biri Teymur Rəcəbovun 2019-cu ildə Xantı-Mansiyskdə keçirilən Dünya Kubokunda qazandığı çempionluq olub. Qrossmeyster finalda çinli Din Lireni məğlub edərək tarix yazmışdı.
Yaddaqalan nəticələrdən biri də Nicat Abasovun 2023-cü ildə Bakıda keçirilən Dünya Kubokundakı çıxışı idi. O, sensasiya yaradaraq yarımfinala yüksəldi, yarışda dördüncü oldu və daha sonra Maqnus Karlsen dünya çempionluğu dövründən imtina etdikdən sonra Namizədlər Turnirinə vəsiqə qazandı.
Hazırda Azərbaycanın üç şahmatçısı artıq 2027-ci il Dünya Kubokunda iştirak hüququnu təmin edib:
- Aydın Süleymanlı
- Nicat Abasov
- Məhəmməd Muradlı
Onlar bu hüququ 2026-cı il Avropa çempionatında əldə ediblər. Katovitsedə keçirilən yarışda hər üç şahmatçı 11 mümkün xaldan 8,5 xal toplayaraq ikinci, üçüncü və dördüncü yerləri tutublar. Süleymanlı gümüş, Abasov bürünc medal qazanıb, Muradlı isə ilk dördlüyü tamamlayıb.
Bundan əlavə, Azərbaycanın lider şahmatçısı Şəhriyar Məmmədyarovun da Dünya Kubokunda çıxış etməsi gözlənilir. O, iyul ayı FİDE reytinqində 2723 xal ilə ölkənin bir nömrəli şahmatçısıdır. Əgər reytinq kvotası yekun reqlamentdə saxlanılarsa və Məmmədyarov mövqeyini qorusa, onun turnirə vəsiqə qazanması böyük ehtimalla reallaşacaq. Bununla belə, bu iştirak hələ rəsmi təsdiqini tapmayıb.
Qadın şahmatçılarımız isə hələlik 2027-ci il Dünya Kubokuna vəsiqə əldə etməyiblər. Bununla belə, qarşıdakı seçmə yarışlar vasitəsilə Azərbaycanın qadın təmsilçilərinin sayının artacağı istisna olunmur.
Qrossmeysterlər islahata fərqli yanaşırlar
FİDE-nin qərarı şahmat ictimaiyyətində birmənalı qarşılanmayıb.
ABŞ qrossmeysteri Hans Niemann yeni formatı dəstəkləyərək xüsusilə 45 dəqiqə + 30 saniyə vaxt nəzarətini yüksək qiymətləndirib. Onun fikrincə, bu dəyişiklik klassik şahmatı daha dinamik edir və müasir dövrün tələblərinə uyğunlaşdırır.
Latviyalı qrossmeyster Arturs Neikşans da yeni vaxt nəzarətini müsbət qiymətləndirib. Bununla belə, o, Dünya Kuboku kimi tarixən pley-off prinsipi ilə keçirilən turnirdə İsveçrə sisteminin tətbiqini qeyri-adi addım adlandırıb. Onun fikrincə, FİDE ilk mərhələdən etibarən pley-off matçlarını saxlayaraq sadəcə klassik partiyaların vaxt nəzarətini sürətləndirə bilərdi.
Niderlandlı qrossmeyster Aniş Giri isə islahatların məntiqini başa düşdüyünü bildirib. Lakin onun sözlərinə görə, belə mühüm qərarın geniş ictimai müzakirə aparılmadan elan edilməsi şahmat ictimaiyyətində narazılığın yaranmasını qaçılmaz edib.
FİDE prezidenti Arkadi Dvorkoviç isə yeni modelin Dünya Kubokunun ənənələrini qorumaqla yanaşı, yarışları həm iştirakçılar, həm də azarkeşlər üçün daha maraqlı və əlçatan edəcəyini vurğulayıb.
