Dünyanın müxtəlif guşələrində – idman zallarında, açıq meydançalarda və həyətlərdə – basketbol oynayan hər kəs eyni standartla qarşılaşır: səbət yer səthindən 10 fut (təxminən 3 metr) hündürlükdə yerləşir.
Uşaqlar üçün bəzi hallarda bu ölçü aşağı salınsa da, yeniyetmə və peşəkar səviyyədə bu göstərici dəyişmir. Bu sabitliyin arxasında isə olduqca sadə və maraqlı bir tarix dayanır.
Təsadüfdən yaranan qayda
Basketbolun banisi Ceyms Neysmit 1891-ci ildə bu oyunu yaratdıqda, xüsusi səbət konstruksiyası hazırlamaq əvəzinə mövcud şəraitdən istifadə etdi. O, ilk səbətləri idman zalında qaçış zolağının relsinə bərkitdi. Həmin rels isə yer səthindən təxminən 10 fut hündürlükdə yerləşirdi.
Beləliklə, ilk basketbol oyunu məhz bu ölçüdə keçirildi və zaman keçdikcə bu təsadüfi qərar oyunun əsas standartına çevrildi. Maraqlısı odur ki, oyunun digər qaydaları dəyişsə də, səbətin hündürlüyü olduğu kimi qaldı.
Oyunun inkişafı və dəyişən qaydalar
Basketbol ilk illərində bugünkü oyunla müqayisədə xeyli fərqli idi. Həmin dövrdə:
- Komandalar 5 yox, 9 oyunçudan ibarət olurdu
- Top kimi futbol topundan istifadə edilirdi
- Oyunçular topu driblinq etmədən, yerində dayanaraq ötürürdülər
Bu dəyişikliklərə baxmayaraq, səbətin 10 fut hündürlükdə qalması diqqətçəkici məqamdır. Hətta ilk səbətlər şaftalı səbətləri olduğu üçün top hər dəfə içəri düşəndə onu çıxarmaq üçün nərdivan lazım gəlirdi. Buna baxmayaraq, bu ölçü dəyişdirilmədi.
Niyə bu standart dəyişdirilmir?
Zaman keçdikcə basketbolçuların fiziki göstəriciləri də xeyli dəyişib və oyun daha atletik xarakter alıb. Buna baxmayaraq, səbətin hündürlüyünün dəyişdirilməsi real müzakirə mövzusu olmayıb. Bunun əsas səbəbləri bunlardır:
- Oyun artıq bu ölçüyə uyğun şəkildə formalaşıb və balans qorunur
- Mövcud hündürlük həm hücum, həm də müdafiə üçün optimal hesab olunur
- Tamaşaçıların sevdiyi dinamik və estetik oyun üslubu məhz bu standartla bağlıdır
Nəticə etibarilə, basketbol səbətlərinin 10 fut hündürlükdə olması əvvəlcədən planlaşdırılmış qərar deyil, sadə bir təsadüfün nəticəsidir. Lakin bu təsadüfi seçim zamanla oyunun ayrılmaz hissəsinə çevrilərək bu günə qədər dəyişməz qalıb.
